Arkeolojik Kanıtlar Işığında Anadolu’da Antik Dönem Ev İçi Tekstil Üretimi
Özet Görüntüleme: 32
/ 
PDF İndirme: 20
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.17907027Anahtar Kelimeler:
Anahtar kelimeler: Ev içi, Ağırşak, DokumacılıkÖzet
Özet
Bu çalışma, Anadolu topraklarında bulunan Neolitik Çağ’dan Geç Roma Dönemine kadar olan süreçte hane içi tekstil üretimini arkeolojik kanıtlar ışığında incelemek için yapılmıştır. Makalede tekstil üretimi yapılan alanların; konutların içindeki konumları, mekansal organizasyonları, toplumsal ve ekonomik boyutları ele alınmıştır. İnsanoğlunun tekstil üretimi ile ilgili hikayesi Paleolitik dönemden itibaren bitki liflerinden elde edilen tekstil ürünleri üretmesi ile başlar, Neolitik Çağ’da yerleşik yaşama geçilmesi ve koyunun evcilleştirilmesi ile konutların içinde önemli bir zanaat dalı haline dönüşmesiyle şekil değiştirmiştir. Kalkolitik Çağ’da bir statü edinme aracı olan bu zanaat kolu, Erken Tunç Çağı ile yerleşimlerde artan nüfus ve buna bağlı ticaretinin yapılması ile örgütlenerek bir sanayi dalı halini almıştır. Anadolu’nun farklı bölgelerinden; Kendale Hecala, Limantepe, Boyalı Höyük, Bağlararası, Sirkeli Höyük, Zincirli Höyük, Hamaç Höyük, Yassıhöyük, Ovaören ve Zerzevan Kalesi gibi değişik dönemlerden hane içi üretimi destekleyecek biçimde buluntu veren yerleşimlerden örnekler sunulmuştur. Bu alanlardan tekstil üretimine kanıt sunan, ağırşaklar, dokuma tezgahı ağırlıkları, bız, iğ, iğne gibi buluntular her dönemde tekstil üretiminin evlerin içlerinde planlı bir şekilde sürdürüldüğünü kanıtlamaktadır. Hane içinde kadınların kontrolünde olan bu üretim dalının, Boyalı Höyük ve Zincirli Höyük gibi yerleşimlerdeki yoğun tekstil aracı buluntusuna bakarak, evin ihtiyacı dışında daha ticari amaçlı üretildikleri, dolayısıyla bu yerleşimlerde üretim sürecinde erkeğin de bir rol alabileceği düşünülmüştür. Hane ekonomisinin önemli bir parçası olan dokumacılık, kadının toplumsal konumunu belirleyen ve sosyal sermayeyi oluşturan bir üretim biçimi olmuştur. Bu üretim şekli, zamanla endüstriyel faaliyete doğru evrilse de her zaman daha profesyonel biçimde yapılan büyük çaplı üretim biçimi ile beraber varlığını sürdürmüştür. Arkeolojik çalışmalardaki kanıtlar, hane içi tekstil üretim biçiminin planlı, organize biçimde yürütüldüğünü, Anadolu’daki tekstil üretiminin ev içi ekonomisine ve kültürüne önemli bir bakış açısı sunduğunu ortaya koymuştur.
Referanslar
Arslan, N. (2012). Assos 2010 Yılı Kazı ve Restorasyon Çalışmaları. 33. Kazı Sonuçları Toplantısı. Cilt 3. T.C. Kültür Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. s. 41-64.
Arslan, N., Arslan, B., B., Bakan, C., Ayaz, M. (2022). 2019–2020 Yılı Assos Kazı Faaliyetleri.
–2020 Yılı Kazı Çalışmaları Cilt 3. T.C. Kültür Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. s. 419-434.
Batmaz, A. (2022). Urartu’da Dokumacılık. Neolitik Çağ’dan Demir Çağı Sonuna Kadar Anadolu’da Dokumacılık. Yayına Hazırlayan: Derya Yılmaz. Ege Yayınları. İstanbul. s. 151-178. Can, Ş., Ökse, A. T., Yurt, V., Çolak, M. (2023). Ambar Barajı-Kendale Hecala 2021 Yılı Kazıları.
Kazı Sonuçları Toplantısı. Cilt 5. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. s. 187-202.
Cleland, L. (2017). Not nothing: Conceptualising textile whiteness for cult practiceBrøns, C., & Nosch, M. - L. (Ed.). Textiles and Cult in the Ancient Mediterranean. Oxbow Books.
Coşkun, A. (2018). Zerzevan Kalesi 2016 Yılı Kazı Çalışmaları. 39. Kazı Sonuçları Toplantısı. Cilt 2. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. s. 405-422.
Coşkun, A. (2020). Zerzevan Kalesi 2018 Yılı Kazı Çalışmaları. 41. Kazı Sonuçları Toplantısı. Cilt 1. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. s. 567-586.
Demir, F. (2020). Aigeai Kazısı 2017–2018. 41. Kazı Sonuçları Toplantısı. Cilt 2. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. s. 135-146.
Engin, A., Çomak, Ö., Özdemir, E., (2024). Hamaç Höyük Kurtarma Kazıları 2022.
Kazı Sonuçları Toplantısı. Cilt 4. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. s. 237-256.
Erkanal, H., Artzy, M., Kouka, O. (2004). 2002 Yılı Limantepe Kazıları. 25. Kazı Sonuçları Toplantısı. Cilt 2. T.C. Kültür Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. s. 165-178.
Erkanal, H., Şahoğlu V., Tuncel, R., Kouka, O., Keskin, L., Tuğcu, İ. (2009). Limantepe 2007 Yılı Kazıları. 30. Kazı Sonuçları Toplantısı. Cilt 1. T.C. Kültür Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. s. 299-322.
Erkanal, H., Artzy, M., Şahoğlu, V., Votruba, G., Votruba, S., Tugcu, İ. (2010). Limantepe 2008 Yılı Kara Kazıları. 31. Kazı Sonuçları Toplantısı. Cilt 4. T.C. Kültür Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. s. 347-360.
Genç, E. (2013). Kuriki Höyük 2011 Yılı Kazısı. 34. Kazı Sonuçları Toplantısı. Cilt 1. T.C. Kültür Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. s. 229-240.
Gleba, M. (2008). Textile production in pre-Roman Italy. Oxbow Books.
Grömer, K. (2013). Discovering the People behind the Textiles: Iron Age Textile Producers and their Products in Austria. Gleba, M., & Pásztókai-Szeőke, J. (Ed.). Making textiles in pre-Roman and Roman times: People, places, identities. Oxbow Books. s. 30-59.
Iancu, A. (2018). Weaving in a foreign land: Transmission of textile skills through enslaved women and through intermarriages in the ancient Eastern Mediterranean and Pontus. Fasciculi Archaeologiae Historicae, 31, 69-79.
Kvavadze, E., Bar-Yosef, O., Belfer-Cohen, A., Boaretto, E., Jakeli, N., Matskevich, Z., & Meshveliani, T. (2009). 30,000-Year-Old Wild Flax Fibers. Science, 325 (5946), s. 1359.
Lovén, L. L. (2013). Female Work and Identity in Roman Textile Production and Trade: A Methodological Discussion. Gleba, M., & Pásztókai-Szeőke, J. (Ed.). Making textiles in pre-Roman and Roman times: People, places, identities. Oxbow Books. s. 109-125.
Novák, M., & Yaşin, D. (2022). Sirkeli Höyük 2019 Yılı Kazı ve Araştırma Çalışmaları.
–2020 Yılı Kazı Çalışmaları. Cilt 3. T.C. Kültür Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. s. 193-208.
Omura, M. (2022). Yassıhöyük Aşağı Şehir Kazıları 2018–2019. 2019–2020 Yılı Kazı Çalışmaları. Cilt 3. T.C. Kültür Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. s. 49-60.
Öztürk, N., Güloğlu, G., Atay, A., Bakırcı, M. (2022). 2021 yılı Tralleis Antik Kenti Kazı ve Restorasyon Çalışmaları. 42. Kazı Sonuçları Toplantısı. Cilt 4. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. s. 277-290.
Peker, M., Baykan, D., Bektaş, G., Baykan, C., Önem, İ., G. (2024). Nif (Olympos) Dağı Araştırma ve Kazı Projesi: 2022 Yılı Kazısı. 43. Kazı Sonuçları Toplantısı Cilt 6. T.C. Kültür Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. s. 183-200.
Schloen, D., Herrmann, V. R., Kalaycı, T. (2020). Zincirli Höyük Kazıları 2018. 41. Kazı Sonuçları Toplantısı. Cilt 1. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. s. 525-536.
Schoop, U.-D. (2014). Weaving society in Late Chalcolithic Anatolia: Textile production and social strategies in the 4th millennium BC. In B. Horejs & M. Mehofer (Eds.), Western Anatolia before Troy: Proto-urbanisation in the 4th millennium BC? Austrian Academy of Sciences Press. s. 421-440.
Sipahi, T. (2009). 2007 Yılı Boyalı Höyük Kazısı. 30. Kazı Sonuçları Toplantısı. Cilt 2. T.C. Kültür Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. s. 177-188.
Şahin, N., Topal, C., Zunal, O., Aycan, H., Tatlı, M., Babacan, B., Erdinç, Ü. (2022). Klaros 2019–2020. 2019–2020 Yılı Kazı Çalışmaları. Cilt 3. T.C. Kültür Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. s. 469-486.
Şahoğlu, V., Çayır, Ü., Gündoğan, Ü., İncirlili, M., Tuğcu, İ., Güler, R. (2022). Çeşme-Bağlararası 2019 Yılı Kazıları. 2019–2020 Yılı Kazı Çalışmaları. Cilt 4. T.C. Kültür Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. s. 367-386.
Şenyurt, S. Y., Akçay, A., Kamış, Y. (2016). Ovaören 2014 Yılı Kazıları. 37. Kazı Sonuçları Toplantısı. Cilt 2. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. s. 111-128.
Taşkıran, M., Palalı, M., Demirel, M. (2023). Sillyon Kazısı 2021 Yılı Kazı Çalışmaları. 42. Kazı Sonuçları Toplantısı. Cilt 4. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. s. 75-92.
Topal, C., Zunal, O., Aycan, H., Babacan B., Altıpark, Ş., E. (2025). Klaros 2023. 44. Kazı Sonuçları Toplantısı. Cilt 3. T.C. Kültür Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. s. 79-94.
Tütüncüler, Ö. (2022). MÖ 2. Binde Türkiye Coğrafyasında Tekstil Sektöründe Üretim Süreci. Neolitik Çağ’dan Demir Çağı Sonuna Kadar Anadolu’da Dokumacılık. Yayına Hazırlayan: Derya Yılmaz. Ege Yayınları. İstanbul. s. 51-79.
Yılmaz, D. (2022). Arkeolojik Buluntular Işığında Neolitik Çağ’dan Erken Tunç Çağı Sonuna Kadar Anadolu’da Dokumacılık. Neolitik Çağ’dan Demir Çağı Sonuna Kadar Anadolu’da Dokumacılık. Yayına Hazırlayan: Derya Yılmaz. Ege Yayınları. İstanbul. s. 5-50.
Yılmaz, S. (2006). Tekstil Uygarlığı ve Buldan. (Ed.), Buldan Sempozyumu: Buldan Sempozyumu Bildirileri, Denizli: Pamukkale Üniversitesi Yayınları, s. 261-273.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 ASES INTERNATIONAL JOURNAL OF CULTURE, ART AND LITERATURE (ISSN: 3023-5480)
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Dergimizde yayımlanan makaleler, 